Oswoić lęki i zrozumieć siebie

- czyli słów kilka o bajko- i baśnioterapii

Ileż to razy nasza mała pociecha staje przed trudnymi wyborami, czegoś się boi, nie rozumie swoich własnych lub cudzych zachowań... Jakże często spędza nam sen z powiek dylemat, w jaki sposób pomóc małemu człowiekowi w radzeniu sobie z problemami - ale nie tak, byśmy to my sami rozwiązali jego kłopot, ale by samodzielnie wpadł na właściwe rozwiązanie! Tymczasem pomoc leży niemalże w zasięgu naszej ręki, ukryta na kartach mądrych i właściwie dobranych lektur. Wystarczy tylko po nie sięgnąć i z pomocą bohatera opowieści, wytłumaczyć to, co trudne i skomplikowane.

Bajkoterapia i baśnioterapia cieszą się coraz większym powodzeniem. Nie tylko wśród psychologów, czy pedagogów, na co dzień pracujących z dziećmi, ale również zwykłych rodziców. Sytuacje zagrożenia, przeciążenia, bólu, deprywacji czy frustracji, są nierozerwalnie związane z nabywaniem przez dziecko doświadczeń. Niemal każdy maluch przeżywa trudne chwile tj. pierwsze dni pobytu w przedszkolu, szkole, pobyt w szpitalu, pojawienie się nowego dziecka w rodzinie, kompromitacja, czy szkolne niepowodzenia. Większość dzieci nie potrafi poradzić sobie z silnymi emocjami, jakie towarzyszą im w ważnych momentach w ich życiu. Często nie tylko nie rozumieją swoich uczuć, ale nie potrafią ich nazwać i poprosić o pomoc dorosłych. Bywa, że zachowują się w sposób niezrozumiały - nie tylko dla otoczenia, ale również dla siebie. W takich chwilach potrzebują drogowskazu, punktu odniesienia, wokół którego mogłyby wytworzyć zbiór wzorów reakcji i działań, właściwych dla danej sytuacji.

Dzięki bajkoterapii dzieci mają okazję oswoić się ze swoimi lękami, które mogą wynikać z ich wcześniejszych negatywnych doświadczeń, z rozwoju dziecka i rozwoju jego wyobraźni, z niezaspokojonych potrzeb (bezpieczeństwa, miłości, przynależności, uznania) lub z niskiej samooceny.1 Nawet jeśli nasza pociecha wydaje się być teraz zupełnie wolna od wszelkich obaw i zmartwień, to warto, aby zawczasu uzmysłowiła sobie, że w jej życiu mogą pojawić się trudne dla niej sytuacje. Bo kiedy się już w nich znajdzie, to zasłyszana wcześniej opowieść pomoże jej w poradzeniu sobie z problemem.

Baśnie i bajki mają wiele zalet. Użycie metafor i symboli pozwala na samodzielne odkrywanie przyczyn obaw i frustracji, na odnoszenie ich do własnych doświadczeń. Bajki i baśnie pozwalają uporządkować świat emocji, nazwać je, skonkretyzować i przypisać określonym zdarzeniom. Pokazują również dziecku, że nie jest osamotnione, że podobne problemy i sytuacje stresowe są udziałem innych. Dziecko utożsamia się z bohaterem, przekonuje się, że lęki można pokonać, że nikt nie jest doskonały. A co najważniejsze, potrafi ono odnieść sytuację - w jakiej znalazł się bohater – do własnej i wyciągnąć wnioski na temat tego, jak powinno postąpić. Uczy się nie tylko nazywać emocje i wyrażać je we właściwy sposób, ale też odpowiednio na nie reagować.

Szczególną rolę w procesie poznawania świata, również tego wewnętrznego, pełnią baśnie. Dzieci, w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, w bardzo specyficzny sposób postrzegają świat. Wystarczy przyjrzeć się ich zabawom, by odkryć, że dla małego człowieka nawet przedmioty i zwierzęta są obdarzone ludzkimi cechami i emocjami. I to właśnie w baśniach świat realny miesza się z rzeczywistym – w sposób, który jest dla dziecka zupełnie zrozumiały.

Większość baśni nie tylko dostarcza pouczeń o zewnętrznym świecie, o trudnych sytuacjach, w którym dziecko może się znaleźć, ale przedstawia też procesy, zachodzące we wnętrzu bohatera. Dzięki temu, dziecku łatwiej jest zrozumieć uczucia i przyczyny postępowania innych ludzi, a to sprzyja rozwojowi empatii. Porównując swoje zachowania z dostarczanymi przez baśń zasadami moralnymi, dziecko rozwija w sobie zdolność samooceny.

Rolę, jaką baśnie odgrywają w naszym życiu, najlepiej podsumował Bruno Bettelheim: „Osobom dorosłym, które w dzieciństwie pozbawione były możności obcowania ze światem baśniowej wyobraźni lub też stłumiły związane z tym wspomnienia – baśnie wydawać się mogą bezsensowne, dziwaczne, straszne i całkowicie nieprawdopodobne. (...) Dziecku i dorosłemu, który jak Sokrates wie, że dziecięcość trwa w najmądrzejszej części naszego „ja”, baśnie odsłaniają prawdy o nim samym i o ludzkości”.2

O zbawczej roli bajek i baśni napisano wiele. Dlatego też, drodzy Rodzice, zamiast nieprzespanej nocy, pełnej rozterek i zastanawiania się nad tym, jak pomóc swojemu dziecku, zafundujmy sobie i naszym pociechom odpowiednią lekturę. Lekturę, która oczywiście nie będzie receptą „na wszystko”, ale która stanowić będzie doskonałe uzupełnienie dla naszego wsparcia, zrozumienia i miłości, które na co dzień oferujemy naszym dzieciom.

Anna Paszkiewicz

Zabrania się kopiowania treści artykułu. Publikowanie fragmentów tekstu możliwe jest wyłącznie za zgodą redakcji i obowiązkowo z podaniem źródła.

---

1.  Molicka, M., „Bajkoterapia. O lękach dzieci i nowej metodzie terapii.”, Media Rodzina, Poznań 2002.
2.  Bettelheim B., „Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985, T.II, obwoluta książki.